Adolygiad o weithlu'r sector diwylliant yng Nghymru

Mae Wavehill, mewn partneriaeth â Counterculture, yn cynnal adolygiad o weithlu'r sector diwylliant yng Nghymru. Nod yr adolygiad yw datblygu dealltwriaeth gynhwysfawr a thraws-sector o weithlu'r sector a'r sgiliau sydd eu hangen ar hyn o bryd, yn ogystal â'r gweithlu a'r sgiliau y bydd eu hangen yn y dyfodol.

1. Cyflwyniad

Nod yr ymchwil yw datblygu dealltwriaeth o seilwaith gweithlu sector diwylliant Cymru, er mwyn llywio cynllunio strategol a gweithredu polisi yn fwy effeithiol drwy ddefnyddio data gwell. Mae ‘data gweithlu’ yn cyfeirio at wybodaeth am ddemograffeg, cymwysterau, sgiliau, cymhelliant a phrofiadau gweithlu presennol y sector diwylliant (gan gynnwys staff cyflogedig, contractwyr a gwirfoddolwyr), ynghyd â gofynion y busnesau a'r sefydliadau eraill sy'n eu cyflogi neu'n eu cynnwys.

Mae Blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer Diwylliant (2025) yn darparu'r prif gyd-destun polisi ar gyfer yr adolygiad hwn. Mae'r ddogfen yn cael ei llywio gan y pum ffordd o weithio a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol: meddwl yn yr hirdymor, atal, integreiddio, cydweithio a chynnwys.

Mae adran 3.5 o Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant yn nodi uchelgeisiau mewn perthynas â gweithlu'r sector diwylliant, gan gynnwys:

• Hyrwyddo "gwaith teg" a chydnabod "pwysigrwydd undebau llafur yn y gweithle", gan eu bod yn cyfrannu at wella profiadau gwaith, cryfhau llais gweithwyr a chefnogi cynrychiolaeth effeithiol.

• Mabwysiadu "dull gweithredu strategol ar y cyd o ddatblygu a chynnal gweithwyr llawrydd yn y sectorau diwylliant a chreadigol", gyda phwyslais penodol ar "gefnogi gweithwyr llawrydd sydd wedi'u lleoli yng Nghymru…, gwella datblygiad sgiliau ac amodau gwaith, a … chynyddu ein dealltwriaeth o weithlu llawrydd Cymru."

• Gwella "cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant" "ar draws y gweithlu ar bob lefel", a mynd i'r afael â "gwahaniaethau cyflog mewn perthynas â rhywedd, ethnigrwydd ac anabledd."

• Yn ôl yr 'Adolygiad o Sylfaen Dystiolaeth y Sector Diwylliant yng Nghymru',  mae mynediad at gyfleoedd diwylliannol ar draws Cymru yn anghyfartal, gyda gwahaniaethau daearyddol amlwg ac ardaloedd lle mae'r ddarpariaeth yn gyfyngedig neu'n absennol. Er bod llawer o'r anghydraddoldeb hwn yn deillio o seilwaith diwylliannol ffisegol, mae hefyd yn golygu bod rhai rhannau o Gymru yn cael eu gwasanaethu'n annigonol gan weithlu diwylliannol, gan ei gwneud yn fwy heriol gwella'r ddarpariaeth ddiwylliannol yn yr ardaloedd hynny.

 1.1. Amcanion yr ymchwil

Prif nod yr ymchwil yw darparu dealltwriaeth gynhwysfawr, draws-sector o dirwedd gyfredol ac yn y dyfodol y gweithlu a'r sgiliau yn sector diwylliant Cymru. Bydd yr ymchwil yn nodi ac yn mynd i'r afael â bylchau yn yr ymchwil a'r data presennol, gan lunio darlun cyfredol a chyffredinol o'r gweithlu a all lywio cynllunio strategol a gweithredu polisi.

Mae'r amcanion ymchwil allweddol yn cynnwys:

• Cynhyrchu proffil cynhwysfawr, traws-sector o weithlu diwylliannol a threftadaeth Cymru, gan gynnwys cyflogeion, gweithwyr llawrydd a gwirfoddolwyr.

• Cyfuno tystiolaeth bresennol a chasglu data newydd er mwyn llenwi bylchau ymchwil a chreu sylfaen dystiolaeth gyfredol.

• Casglu a dadansoddi data ar fathau o gontractau cyflogaeth, gan gynnwys swyddi parhaol, dros dro, llawrydd, dim oriau a thymhorol, er mwyn nodi tueddiadau a llywio cynllunio'r gweithlu.

• Asesu lefelau cyflog ar draws sefydliadau diwylliannol ac archwilio gwahaniaethau sy'n gysylltiedig â rhywedd, ethnigrwydd ac anabledd i gefnogi arferion cyflog teg a chyfiawn.

• Mapio anghenion sgiliau presennol a rhai sy'n dod i'r amlwg, cymwysterau a llwybrau hyfforddi ar draws y sector.

• Archwilio rôl gweithwyr llawrydd a gweithwyr portffolio, eu hamodau gwaith a'u hanghenion cymorth.

• Proffilio'r gweithlu gwirfoddol, gan gynnwys demograffeg, cymhellion, recriwtio, hyfforddiant a chydnabyddiaeth.

• Asesu amrywiaeth ar bob lefel o'r gweithlu diwylliannol, gyda ffocws penodol ar ethnigrwydd, anabledd a chyfeiriadedd rhywiol, o swyddi lefel mynediad i swyddi arwain a gwneud penderfyniadau, gan gynnwys gwirfoddolwyr.

• Tynnu sylw at ganfyddiadau allweddol ac adlewyrchu profiadau byw'r gweithlu, gan gynnwys llwyddiannau a heriau, drwy enghreifftiau darluniadol sy'n rhoi bywyd i'r data a'r mewnwelediadau.

• Nodi gofynion gweithlu'r dyfodol a darparu argymhellion strategol ar gyfer cynllun gweithredu hirdymor.

2. Protocol Ymchwil

   Bydd y gwaith o nodi ymchwil a data perthnasol ar weithlu'r sector diwylliant yng Nghymru yn dilyn y fframwaith a amlinellir isod.

   
   

   2.1. Cwestiynau ymchwil

   Caiff yr ymchwil hon ei harwain gan y cwestiynau ymchwil allweddol canlynol:

   ·       Beth yw cyfansoddiad presennol gweithlu'r sector diwylliant yng Nghymru?

   • Beth yw lefelau trosiant a chadw staff yn sector diwylliant Cymru?

   • Beth yw'r cyfansoddiad tebygol o weithlu'r sector diwylliant yn y dyfodol yng Nghymru, yn seiliedig ar dueddiadau'r gweithlu?

   • Beth yw'r sefyllfa o ran sgiliau yn sector diwylliant Cymru?

   • Pa brinderau sgiliau sy'n bodoli yn sector diwylliant Cymru?

   • Beth yw lefel bresennol y buddsoddiad mewn hyfforddiant a datblygu'r gweithlu yn sector diwylliant Cymru?

   • Pa fylchau sy'n bodoli yn y data gweithlu a sgiliau o fewn y sector?

   • Beth yw rôl a dosbarthiad gwirfoddolwyr yn sector diwylliant Cymru?

   • Beth yw rôl a dosbarthiad gweithwyr llawrydd yn sector diwylliant Cymru?

 Bydd yr ymchwil hefyd yn darparu asesiad o'r graddau y gellir ateb y cwestiynau ymchwil uchod o fewn cwmpas y contract, gan ystyried yr amserlen a'r adnoddau sydd ar gael.

2.2. Diffiniadau allweddol

Er mwyn llywio'r ymchwil, mae'n bwysig sefydlu a chytuno ar y diffiniadau allweddol a fydd yn pennu pa ddata a thystiolaeth a gaiff eu cynnwys. Bydd hyn yn helpu i sicrhau bod yr ymchwil yn parhau i ganolbwyntio ar ei hamcanion ac yn osgoi cynnwys deunydd sydd y tu allan i'w chwmpas.

Mae'r tabl canlynol yn mynegi'r termau a'r diffiniadau ymchwil allweddol a fabwysiadwyd gan y tîm ymchwil.

Tymor	Diffiniad
Sector Diwylliant	At ddibenion yr ymchwil hon, mae'r sector diwylliant yn cynnwys llyfrgelloedd cyhoeddus, archifau, gweithwyr cadwraeth, amgueddfeydd (gan gynnwys Amgueddfeydd Cenedlaethol ac amgueddfeydd sy'n rhan o'r Cynllun Achredu Amgueddfeydd) a'r sector amgylchedd hanesyddol. Ystyrir bod y sector amgylchedd hanesyddol yn cynnwys Cadw a Heneb. Nid yw gweithgarwch sy'n ymwneud â Creative Wales, gan gynnwys ffilm a theledu, animeiddio, gemau, cyhoeddi a datblygu cerddoriaeth ar lawr gwlad, o fewn cwmpas y contract hwn.
Darparwyr Addysg a Hyfforddiant	Mae hyn yn cynnwys darparwyr Addysg Uwch (AU) ac Addysg Bellach (AB), canolfannau hyfforddi, darparwyr prentisiaethau a chydlynwyr Datblygiad Proffesiynol Parhaus (DPP) sy'n cynnig rhaglenni sy'n berthnasol i'r sector diwylliant.
Gweithiwr llawrydd	Mae gweithiwr llawrydd yn unigolyn hunangyflogedig sy'n darparu gwasanaethau i nifer o gleientiaid, gan weithio ar sail prosiectau neu gontractau yn hytrach na bod wedi ymrwymo'n hirdymor i un cyflogwr.
Rolau llai gweladwy	At ddibenion yr ymchwil hon, mae rolau llai gweladwy yn cyfeirio at swyddi, rolau neu swyddogaethau o fewn y sector diwylliant sy'n hanfodol i'r ecosystem ond sydd yn aml yn cael eu hanwybyddu, eu tangydnabod neu nad ydynt yn cael cydnabyddiaeth gyhoeddus. Mae'r rolau hyn yn aml yn gweithredu y tu ôl i'r llenni, yn anffurfiol eu natur neu heb gefnogaeth sefydliadol, a gellir eu canfod ar draws pob agwedd ar gynhyrchu, cyfranogi a diogelu diwylliant Mae enghreifftiau o rolau llai gweladwy mewn diwylliant yn cynnwys: Staff cefn llwyfan neu dechnegol mewn theatrau, amgueddfeydd ac orielau (e.e. technegwyr goleuo, gosodwyr arddangosfeydd a chadwraethwyr). Hwyluswyr cymunedol sy'n darparu gweithgareddau celfyddydol neu dreftadaeth mewn lleoliadau anghonfensiynol, megis canolfannau ieuenctid, cartrefi gofal neu ganolfannau ffoaduriaid. Gweithwyr llawrydd neu weithwyr gig nad ydynt o bosibl yn rhan o rwydweithiau neu undebau, megis arweinwyr gweithdai, cyfieithwyr diwylliannol neu haneswyr llafar. Staff gweinyddol a chymorth mewn sefydliadau bach neu sefydliadau ar lawr gwlad, (e.e. cydlynwyr prosiectau, gwerthuswyr a chodwyr arian). Gwirfoddolwyr y mae eu cyfraniad yn cefnogi cyfranogiad diwylliannol ond nad yw'n cael ei gydnabod yn ffurfiol mewn data gweithlu. Ymarferwyr diwylliannol sy'n gweithredu mewn lleoliadau anffurfiol, megis mannau creadigol ffydd-seiliedig, diasporig neu dan arweiniad pobl niwrowahanol. Ymarferwyr digidol a hybrid y mae eu gwaith yn cael ei gyflwyno ar-lein neu ar draws disgyblaethau, ond nad yw'n hawdd ei gategoreiddio o fewn fframweithiau traddodiadol.
Cyrff Diwylliannol Cenedlaethol	At ddibenion yr ymchwil hon, mae Cyrff Diwylliannol Cenedlaethol yn cynnwys: Cyngor Celfyddydau Cymru Amgueddfa Cymru – Museum Wales Llyfrgell Genedlaethol Cymru Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru Celf Cadw Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru
Cyrff Cymorth Sector a Chyrff Achredu Proffesiynol	At ddibenion yr ymchwil hon, mae'r cyrff hyn yn cynnwys: Sefydliad Siartredig y Gweithwyr Proffesiynol Llyfrgelloedd a Gwybodaeth (CILIP) Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru Institute of Conservation (ICON) Creative and Cultural Skills Cymdeithas yr Amgueddfeydd Cymru Greadigol Cymdeithas Amgueddfeydd Annibynnol (AIM) Grŵp Addysg mewn Amgueddfeydd (GEM)
Gweithlu	Mae hyn yn cynnwys gweithwyr cyflogedig yn ogystal â gweithwyr y trydydd sector a gwirfoddolwyr sy'n cyfrannu at ddarparu, cefnogi a chynal gweithgareddau diwylliannol a threftadaeth yng Nghymru. Mae'r ymchwil hefyd yn cynnwys gweithwyr llawrydd / portffolio sy'n gweithio'n annibynnol ar draws amrywiaeth o brosiectau neu gontractau, yn aml ar gyfer nifer o sefydliadau yn hytrach nag mewn un swydd gyflogedig

2.3. Meini prawf cynnwys ac eithrio ar gyfer data a thystiolaeth

Bydd fframwaith cynnwys yn cael ei gymhwyso i bob ffynhonnell ddata a thystiolaeth a nodir drwy'r strategaeth chwilio. Bydd pob ffynhonnell yn cael ei sgrinio a'i chatalogio'n gyson gan ddefnyddio cofnod tystiolaeth strwythuredig, gyda phenderfyniadau ynghylch cynnwys yn cael eu cofnodi yn erbyn y meini prawf a nodir isod.

Data a Thystiolaeth i'w Cynnwys

• Rhoddir blaenoriaeth i ymchwil a data a gyhoeddwyd ar ôl 2022. Dewiswyd y dyddiad hwn er mwyn canolbwyntio ar y cyfnod yn dilyn pandemig COVID-19. Fodd bynnag, gellir cynnwys tystiolaeth gynharach (cyn 2022) os yw:

o yn darparu gwybodaeth gyd-destunol neu wybodaeth sylfaenol bwysig; neu

o yn parhau'n berthnasol o safbwynt methodolegol neu gysyniadol er gwaethaf ei hoedran.

• Ymchwil a chyhoeddiadau sy'n cynnwys methodoleg glir ynghylch sut y casglwyd y data gweithlu.

• Ymchwil a data sy'n ymwneud â llyfrgelloedd cyhoeddus, archifau, gweithwyr cadwraeth, amgueddfeydd sy'n rhan o'r Cynllun Achredu Amgueddfeydd, a'r sector amgylchedd hanesyddol.

• O ran ffocws daearyddol, rhoddir blaenoriaeth i dystiolaeth sy'n ymwneud yn benodol â Chymru. Fodd bynnag, bydd tystiolaeth o weddill y DU neu o gyd-destunau rhyngwladol hefyd yn cael ei chynnwys lle gall ddarparu cymariaethau defnyddiol neu enghreifftiau trosglwyddadwy o ddatblygu'r gweithlu yn y sector diwylliant.

Data a Thystiolaeth i'w Heithrio

• Ymchwil a data a gyhoeddwyd cyn 2022, oni bai eu bod yn darparu gwybodaeth gyd-destunol neu sylfaenol bwysig, neu'n parhau'n berthnasol o safbwynt methodolegol neu gysyniadol.

• Ymchwil a chyhoeddiadau â tharddiad ansicr, methodoleg wan neu berthnasedd cyfyngedig, oni bai eu bod yn cynnig mewnwelediad unigryw neu wybodaeth nad yw ar gael o ffynonellau eraill.

• Sylwebaeth sector nad yw'n seiliedig ar dystiolaeth empirig.

• Ymchwil a data sy'n ymwneud â Chymru Greadigol (ffilm a theledu, animeiddio, gemau, cyhoeddi a datblygu cerddoriaeth ar lawr gwlad).

• Bydd y tîm ymchwil yn cynnal y broses sgrinio gychwynnol ac yn cymhwyso'r fframwaith cynnwys. Bydd y rhestr hir o ffynonellau a gynhwysir, ynghyd â chydbwysedd cyffredinol y dystiolaeth, yn cael ei hadolygu gan Lywodraeth Cymru.

  
  

2.4. Strategaeth chwilio

Bydd yr adolygiad yn mabwysiadu dull samplu pelen eira strwythuredig, wedi'i lywio gan wybodaeth a phrofiad presennol y tîm ymchwil o'r awduron, y sefydliadau a'r cyhoeddiadau allweddol ym maes gweithlu'r sector diwylliant.

 Yn ymarferol, bydd hyn yn cynnwys:

• nodi set graidd o gyhoeddiadau, setiau data ac awduron hynod perthnasol;

• dilyn cyfeiriadau llyfryddol a dyfyniadau o fewn y ffynonellau hynny er mwyn nodi deunydd perthnasol ychwanegol;

• ymgorffori mewnwelediadau a ffynonellau a nodir drwy gyfweliadau cwmpasu ac ymgysylltu â Chyrff Diwylliannol Cenedlaethol.

Strategaeth chwilio

Er mwyn sicrhau bod yr adolygiad yn gynhwysfawr ac yn cwmpasu ystod eang o ffynonellau, bydd y dull samplu pelen eira yn cael ei ategu gan chwiliadau wedi'u targedu drwy gronfeydd data academaidd, pyrth ymchwil, cyfnodolion ac offer chwilio perthnasol. Disgwylir y bydd hyn yn cynnwys:

• Campaign for the Arts

• Cultural Trends

• Curator: The Museum journal

• Elsevier

• Google Scholar

• Information Professional

• Journal of Arts Management, Law, and Society

• Journal of Librarianship and Information Science

• Museum and Society

• Museums journal

• Oxford University Press

• ResearchGate

• SAGE journals

• ScienceDirect

• Taylor & Francis Online

• Wiley Online Library

Galwad am dystiolaeth

Bydd gwybodaeth am gwmpas a pharamedrau'r ymchwil yn cael ei chyhoeddi ar dudalen benodol ar wefan Wavehill. Bydd testun cyflwyniadol a dolen i'r dudalen benodol hon yn cael eu dosbarthu i ystod eang o sefydliadau.

Bydd y tîm ymchwil yn gofyn am gymorth gan Gyrff Diwylliannol Cenedlaethol a Chyrff Cymorth Sector a Chyrff Achredu Proffesiynol i rannu gwybodaeth am yr ymchwil drwy eu rhwydweithiau perthnasol.

Mae defnyddio "galwad am dystiolaeth" yn arbennig o werthfawr wrth nodi llenyddiaeth lwyd sy'n anodd ei chanfod drwy lwybrau confensiynol megis cyfnodolion cyhoeddedig, naill ai oherwydd nad yw wedi'i chyhoeddi'n fasnachol neu oherwydd nad yw'n hawdd ei chyrchu. Bydd cynnal galwad am dystiolaeth ar draws amrywiaeth o sefydliadau yn galluogi'r ymchwil i fanteisio ar adroddiadau gwreiddiol a chymharol ddiweddar sy'n ymwneud â gweithlu'r sector diwylliant yng Nghymru.

Gellir gweld y galwad am dystiolaeth ar ein tudalen LinkedIn yma: https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7483555955067097089

Os oes gennych unrhyw gwestiynau, cysylltwch ag Andy Parkinson andy.parkinson@wavehill.com neu Nikki Vousden nikki.vousden@wavehill.com